Tiflis’ten Erzurum’a Helikopter İle Kaçan Sovyet Pilotu: Irek Gimatov

Soğuk Savaş dönemi Türkiye’nin Sovyetler Birliği’ne sınır komşusu olmasından dolayı çok sayıda iltica hikâyesini barındırıyor. Bunların en heyecanlıları da uçak ve helikopterlerle yapılanlar. Trabzon’a 1989’da Mig-29 savaş uçağı ile inen Rus Pilot Zuyev’in ilticasının ardından dikkatler yeniden Türkiye’ye yönelmişti. Aradan geçen iki yılda Sovyetler Birliği dağılma sürecine girmiş, Ağustos 1990’da ise Irak Kuveyt’i işgal etmişti.

1. Zuyev’in İlticasından İki Sene Sonra

Tarihler 25 Nisan 1991’i gösteriyordu. Zuyev ilticasından iki yıl sonra bir başkası daha yaşanacaktı. Bu sefer ilitcada kullanılan araç Sovyetlerin standart genel maksat helikopteri Mi-8 idi. Bu olay Türkiye’ye bir hava aracı ile gerçekleştirilen son iltica olacaktı. Pilot Üsteğmen Irek Gimatov, Moskova’dan bölgede teftiş yapacak bir generali getirmişti. Üsse inişinin ardından geri dönüş hazırlıklarına başladı. Ama bu uçuşu helikopterin diğer ekip üyeleri olmadan tek başına gerçekleştirecekti. Pilot uzun süredir ilticayı planlıyordu. Mi-8 tipi genel maksat helikopteri uçuran Gimatov, bir yandan da harita üzerinde plan yaparak Türkiye’de en yakın nereye gideceğini hesaplıyordu. Beklediği fırsat, 25 Nisan 1991’de geldi. Moskova’dan yapılacak uzun uçuşun ardından Sovyet generali, teftiş için Tiflis’e götürecekti.

2. Gimatov’un Kendi Dilinden İlticası

O gün nelerin yaşandığını Gimatov Türk makamlarına şöyle anlatıyor;

“Kaçmayı son 3 ayda aklıma koymuştum. Sürekli plan yapıyordum. Beklediğim fırsat, Erivan üzerinden yapılacak Moskova-Tiflis uçuşu ile ayağıma kadar gelmişti. 25 Ocak 1991’de bir generali Moskova’dan getirip Tiflis’te indirdim. Sıra dönüş yoluna gelmişti”. Üsteğmen Gimatov, aslında üç kişilik uçuş ekibi olan helikoptere tek başına bindi. Diğer uçuş ekibi ne oldu? Onları nasıl atlattı? Bu soruların cevabı yok.

Gimatov motoru çalıştırarak hızlıca havalandı. Maalesef üsten kaçışı hemen fark edilmişti. Uçuşu Gimatov böyle anlatıyor;

“Kalkar kalkmaz yönümü Erivan üzerinden Türkiye’ye çevirdim. Arkama Mig savaş uçakları takılmıştı. Onları atlatmak için çok alçak uçmaya başladım. Dağlık bölgede beni kaybettiler. Yüksekliğim 15-20 metre arasında değişiyordu. Erzurum’a kadar uçmaya devam ettim. Askeri meydana yaklaşırken telsiz kanalından kule ile temasa geçtim. İngilizce olarak  iltica etmek için geldiğimi söyledim. Arkasından da askeri aprona kulenin önüne indim”

Motoru istop ettikten sonra onu üssün nöbetçileri karşılamıştı. Gimatov, “Burası bir NATO üssü. Ülkemden kaçtım. ABD’ye sığınmak istiyorum” dedi.

3. İltica Talebi ABD’ye Bildiriliyor

Gimatov Irek’in iltica talebi ülkemiz Dışişleri Bakanlığı kanalı ile ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’ne bildirildi. Helikopter ise askeri yetkililer tarafından incelemeye alındı. O yıllarda Mi-8 yeni envanterimize giriyordu. Birkaç yıl sonra zaten Mi-8’ler bolca Türkiye’de gözükecekti. Bu helikopterler genellikle orman yangınlarıyla mücadele için kiralanacaktı. İlerleyen yıllarda ise Jandarma’nın ihtiyacı için Mi-8’in bir sonraki nesil modeli Mi-17’lerden satın alınacaktı.

Olay yaşandıktan kısa süre sonra Sovyetler Birliği Dışişleri Bakanlığı, Ankara Büyükelçiliği aracılığı ile pilotun helikopterle birlikte iadesini istedi. Sovyetlerin bu talebi bir süre bekletilirken pilot konusunda ise iltica talebinin ABD yetkilileri tarafından ele alındığı bildirildi. Yetkililer, “Sovyet pilot kendi isteği ile ülkemize sığınmış. İltica talebinin ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’ne ilettik. Elçilik pilotun sığınma talebini kabul ederse kendilerine teslim edeceğiz. Helikopter ise gerekli incelemenin ardından Sovyetler Birliği’ne iade edilecek” diyerek gelişmeleri gazetecilere özetlemişti.

4. ABD Gimatov’un Talebini Kabul Ediyor

İfadesi alınan Sovyet pilotu sonrasında ABD’li yetkililere teslim edildi. Helikopter ise gerekli inceleme yapıldıktan sonra Sovyet yetkililere iade edilmek üzere haberi verildi. Mi-8 Moskova’dan gelen ekip tarafında uçurularak geri götürüldü. Bu olay hava aracıyla Türkiye’ye yapılacak son iltica olarak tarihte yerini aldı.

 

Kaynak: Delidenhaber

Medeniyetin Beşiği Mezopotamya ile Alakalı Mardin Müzesi Arkeoloğu Mesut Alp’ten Anılar

Dil Bilmeden 10 Farklı Ülkeyi Gezen, Hayvancılıkla Uğraşan Şırnaklı Çift